Category Archives: هەمەڕەنگ

جووتساڵنامە زایینی – کوردی ١٧٥٠ – ٢١٥٠

99

جووتساڵنامە زایینی – کوردی ١٧٥٠ – ٢١٥٠
پرۆفیسۆر د. وریا عومەر ئەمین
بڵاوکراوەی ئەکادیمیای کوردی – ژمارە ٣٠٠
چاپخانەی حاجی هاشم – هەولێر
ساڵی چاپ: ٢٠١٥

داگرتن

پراگماتیك

27

پراگماتیك
د. شێرزاد سەبری عەلی
بڵاوکراوەی ئەکادیمیای کوردی – ژمارە ٢٩٦
چاپخانەی حاجی هاشم – هەولێر
ساڵی چاپ: ٢٠١٤

داگرتن

بیبلیۆگرافیای کتێبی کوردی – بەرگی یەکەم

99

بیبلیۆگرافیای کتێبی کوردی – بەرگی یەکەم – مێژوو و جوگرافیا ( کتێبی ساڵانی ١٩٢٥ – ٢٠١٠)
نووسینی: بوار نورەددین
بڵاوکراوەی ئەکادیمیای کوردی
چاپخانەی حاجی هاشم – هەولێر
ساڵی چاپ: ٢٠١٤

داگرتن

ژیانی کوردەواری

45

ژیانی کوردەواری
نووسینی: حەمید رەشاس
بڵاوکراوەی ئەکادیمیای کوردی ژمارە ٢١٨
چاپخانەی حاجی هاشم – هەولێر
ساڵی چاپ: ٢٠١١

داگرتن

وەزارەتی ئیتلاعات و ئەمنیەتی كۆماری ئیسلامی ئێران

99

وەزارەتی ئیتلاعات و ئەمنیەتی كۆماری ئیسلامی ئێران
ناوه‌ندی لێکۆڵینه‌وه‌ی فیدراڵیی کتێبخانه‌ی کۆنگریسی ئه‌مریکی
وه‌رگێران: که‌یهان یووسفی

– ئه‌م کتێبه‌ له‌ ماڵپەڕی خوێندكاران، كۆمیتەی چاپەمەنی یەكیەتیی خوێندكارانی حدکا وه‌رگیراوه‌.
– خوێندكاران: ئەم پەرتووكە لە لایەن ناوه‌ندی لێكۆڵینەوەی فێدراڵی كتێبخانەی كۆنگرێسی ئامریكا لە ساڵی ٢٠١٢ بە زمانی ئینگلیزی ئامادە كراوە كە لە لایەن “كەیهان یووسفی”یەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زاراوەی كوردی سۆرانی.
بە پێی راپۆرتی ماڵپەڕی خوێندكاران، كۆمیتەی چاپەمەنی یەكیەتیی خوێندكارانی دێموكراتی كوردستانی ئێران، پەرتووكی “وەزارەتی ئیتلاعات و ئەمنیەتی كۆماری ئیسلامی ئێران” ی چاپ و بڵاو كردەوەو.
ئەم پەرتووكە لە لایەن ناوه‌ندی لێكۆڵینەوەی فێدراڵی كتێبخانەی كۆنگرێسی ئامریكا لە ساڵی ٢٠١٢ بە زمانی ئینگلیزی ئامادە كراوە كە لە لایەن “كەیهان یووسفی”یەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زاراوەیكوردی سۆرانی.
ئەم پەرتووكە باس لە قەبارە و ستراكتۆری وەزارەتی ئیتلاعات، ئۆپراسیۆنەكانی ئەم وەزارەتە، مێژوو، تیرۆری دژبەران، دزە لە نێو ئۆپۆزیسیۆنی رێژیمی ئێران، بەرپەرچدانەوەی هێرشی ئاژانسە بیانیەكان و …. دەكات.

داگرتن

رشته‌ی مرواری

      رشته‌ی مرواری 

      عه‌لائه‌دین سه‌جادی
 
               01                                           01
                  به‌رگی یه‌که‌م                                                 به‌رگی دووه‌م
      
     
ئه‌م کتێبه‌ له‌ منتدی اقراوه‌رگیراوه‌ به‌ سوپاسه‌وه‌.

 

کوردستان له‌ په‌نجه‌ره‌ی غوربه‌ته‌وه‌

Untitled

کوردستان له‌ په‌نجه‌ره‌ی غوربه‌ته‌وه‌
به‌شی یه‌که‌م
نووسینی: محه‌مه‌د هه‌ریری
ئه‌م کتێبە کۆمەلە وتارێکن لە نێوان ٢٠٠٦ – ٢٠١٥ کە لەسەر بابەتی جۆراوجۆر نوسراون، بەڵام ئەوەی کۆیان دەکاتەوە ئەوەیە لە دڵێکی پڕ لە حەسرەت و خۆشەویستی بۆ نیشتیمان و میللەتەکەی لە غوربەتەوە نوسراون.
خاوەنی ئەو وتارانە سات بە سات و سەعات دوای سەعات و ڕۆژ بە ڕۆژ چاودێری وەزعی کوردستان دەکات، بە جۆرێك زۆرجار هەست دەکات تەنها بە لاشە لە غوربەتە. زۆرجار برادەران و دۆستانم پێمدەڵێن تۆ ئێمە ئاگادار دەکەیتەوە لە بابەتگەلێك لە کوردستان ڕوودەدەن، هیشتا ئێمە پێمان نەزانیوە تۆ ڕای خۆت لەسەر دەدەیت!  محه‌مه‌د هه‌ریری

سۆرین کیرکەگۆر : باوکی ڕۆحیی بوونگەرایی

12046930_157454781271731_1303219636100659213_n

سۆرین کیرکەگۆر : باوکی ڕۆحیی بوونگەرایی

کتێبی “کیرکەگۆر”
نووسینی: پۆڵ ستراتێرن
وەرگێڕانی: ئازاد بەرزنجی
چاپی یەکەم: ٢٠٠٣، سلێمانی
دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم

پێشەکیى کتێبەکە

کیرکەگۆر*، بە ماناى ڕەسمیى ئەم وشەیە، فەیلەسووف نەبوو. لەگەڵ ئەمەشدا لە شتگەلێک دوا کە بەزۆرى دەچنە بوارى فەلسەفەوە. ئەو لە بارەى جیهانەوە نەینووسى، بەڵکو لە بارەى ژیانەوە، واتا ئەوەى کە ئێمە چۆن دەژین و چ جۆرە ژیانێک هەڵدەبژێرین.
کیرکەگۆر لە “ماناى زیندووبوون”ى کۆڵییەوە. بابەتى سەرەکیى باسەکانى “تاکەکەس و بوونى ئەو”، یان بە واتایەکى دى بابەتى “بوون” بوو. بە بۆچوونى کیرکەگۆر ئەم بوونەوەرە تەواو خودگەرایە لە سەروو لێکدانەوەى ئەقڵ و، مەنتیق و، سیستمە فەلسەفیەکان و، خوداناسى (تیۆلۆجى) و تەنانەت “لافلێدانە دەروونناسییەکان”یشەوەیە. بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا سەرچاوەى هەموو ئەم بابەتانەشە. هەر ئەم تێڕوانینەشى بووەتە هۆى ئەوەى کە فەیلەسووفان و خوداناسان و دەروونناسان، سەردەمانێک خۆیان لە کیرکەگۆر تەبەڕا بکەن.
ئەو لقە فەلسەفییە (یان “نافەلسەفییە” بە قسەى ئەوانەى خوازیارى فەلسەفەى پەتین)ى کیرکەگۆر دایمەزراند، ناونرا بوونگەرایى (وجودیەت- ئێگزیستانسیالیزم). هەڵبەت ماوەیەکى زۆرى خایاند تا ڕێبازى بوونگەرایى بە تەواوى جێى خۆى گرت. هەندێ لە فەیلەسووفانى وەکو نیتچە، هۆسێرل و هایدیگەر (لە ڕوانگەى بوونگەراکانەوە) بە بێ ئەوەى بە خۆیان بزانن بوونگەرا (وجودى) بوون. هایدیگەر نکووڵیى لەمە کرد. نیتچەش بەرلەوەى کەسێک ئەو ناوەى بە سەرا داببڕێت؛ مرد. سەدەیەک دواى مەرگى کیرکەگۆر و بەدەرکەوتنى ژان پۆڵ سارتەر لە فەرەنسادا و لە دووەم جەنگى جیهانیدا بوو کە ڕێبازى بوونگەرایى بە ڕەسمى ناسرا و جێگیر بوو.
ڕۆشنبیرانى پاریسى دواى جەنگ دووچارى نائومێدییەکى قووڵ بووبوون. بەلاى ئەوانەوە چیتر شتێک نەمابوو جێى باوەڕ بێت. سوریالیزمیش کە بە ڕەهەندە سەیر و سەمەرەکەیەوە بۆ ماوەیەک توانیبووى ڕێوشوێنێک بۆ خۆى پەیدا بکات؛ بووبوو بە مایەى گاڵتەپێکردن. بە گرتنەدەستى دەسەڵاتیش لە لایەن ستالینەوە؛ ڕۆشنبیرانى فەرەنسایى بە لایانەوە زەحمەت بوو چیدى باوەڕ بە کۆمۆنیزمیش بکەن (گەرچى لەم بوارەدا هەوڵیان دا). لە هەلومەرجێکى وادا بوو کە نۆرەى ڕێبازى بوونگەرایى هاتبوو، ئەو ڕێبازەى کە لە بنەڕەتدا کەسى ناچار بە باوەڕکردن بە شتێک نەدەکرد و تەنانەت لەمەش زیاتر، ڕایدەگەیاند کە “نائومێدى” بەشێکە لە “دۆخى مرۆیى”.
بەمجۆرە بوو کە ڕێبازى بوونگەرایى بە دەرچوون لە کافیتیریاکانى پاریسەوە جیهانى گرتەوە و بەرەو کافیتیریاکانى گرینویچ ویلج و لەندەن و مۆڵگەى لاوە ڕافزى و یاخیەکانى سان فرانسیسکۆ چوو و سەرەنجامیش بووە جێى بایەخى کۆڕ و کۆبوونەوە زانکۆییەکانى هەردوو بەرى ئۆقیانووسى ئەتڵەسى. بەم شێوەیە ڕێبازى بوونگەرایى لە یەک کاتدا بوو بە فەلسەفەیەکى کافیتیریایى و هەروەها زانکۆییش، ئاوێتەیەکى نائاسایى لە لافلێدەرانى ساختە تا باس و لێکۆڵینەوەى گەلێ قووڵ و ڕۆشنگەرانە. هەر لەم ڕووەشەوە بوو کە بوونگەرایى توانیى هەم هونەرمەندان و نووسەران و فەیلەسووفان و هەم کەسانى لافلێدەر و ساختەکارانیش بەلاى خۆیدا ڕابکێشێت، کە هەموو ڕۆڵیان لە پەرەسەندنیدا هەبوو. بەمجۆرە، ڕێبازى بوونگەرایى بووە پێشڕەوى ڕێبازگەلێکى فیکریى وەکو ڕەفتارگەرایى و بونیادگەرایى و پاش بونیادگەرایى، کە لە دەیەکانى دواترى سەدەى بیستدا برەویان سەند.
کرۆکى فەلسەفیى بنچینەیى ڕێبازى بوونگەرایى کە مەسەلەى بوونە بە بەرەنجامێکى سەدەى بیست دەژمێردرێ، ئەو سەدەیەى کە بە لەخۆبێگانەبوون (نامۆبوون) و نیگەرانى و تێکشکان و بێبەهایى نەریتەکان دەناسرێ. لەگەڵ ئەمەشدا، هەموو ئەم شتانە ڕاستەوخۆ لە کیرکەگۆرەوە سەرچاوە دەگرن؛ کە نزیکەى سەد ساڵ بەر لە سارتەر هاتبووە دونیاوە.
هەرچەندە گومان لەوەدا نییە کە کیرکەگۆر بیرمەندێک بوو پێش سەردەمەکەى خۆى کەوتبوو؛ بەڵام یەکێک لە کۆنترین پرسیارەکانى کرد بە خاڵى دەسپێکردنى ڕامانەکانى خۆى، کە ئەویش پرسیارى “بوون” چییەیە؟ ئەم پرسیارە لاى هەموو دەخرایە ڕوو، بە تەنها لاى فەیلەسووفەکان نەبێت. چونکە فەیلەسووفەکان ئەم پرسیارەیان بە پێکەنینهێنەر و نابەجێ دەزانى و یان وایان لە قەڵەم ئەدا کە لە سیستمى فەلسەفییانەدا چارەسەر کراوە و پێویست بە خستنەوەڕووى ناکات.
بە بۆچوونى کیرکەگۆر نەک بە تەنها پێویستە هەموو کەسێک ئەم پرسیارە بکات؛ بەڵکو ناچارە کە ژیانى خۆیشى بە وەڵامێکى “خودى”ى ئەم پرسیارە بزانێت. ئەم پێداگرتنەى کیرکەگۆر لەسەر “خودێتى” گرنگترین بەشداریکردنى ئەوە لە فەلسەفەدا.
“مەسەلەى بوون” تەوەرى بیرکردنەوەى گەلێ لە فەیلەسووفان بووە لە ڕابردوودا. لە ڕاستیدا، بەرلەوەى سوکرات و ئەفلاتوون توخمى ئەقڵانیەت بهێننە ناو فەلسەفەوە، فەیلەسووفان لەگەڵ “مەسەلەى بوون”دا دەستەوئێخە ببوون و؛ پرسیارى ئەوەش کە ماناى زیندووبوون چییە و بوون چى دەگەیەنێت؛ زۆربەیانى سەرسام کردبوو. هەڵبەت هەرچەند ئەمڕۆ گەلێ لەوانەى ئەهلى فەلسەفەن لەو بڕوایەیانەوە بەوەى کە ئەمجۆرە پرسیارانە بێمانا و پێکەنینهێنەرن؛ بە سادەیى بەلایاندا تێدەپەڕن، بەڵام ئێمەى بوونەوەرى فانى و ڕوو لە نەمان هەر بە سەرسەختیەوە لەسەر ئەو پرسیارانە بەردەوامین و تەنانەت هەندێک زۆر بە جیدییەوە چاوەڕێن فەلسەفە وەڵامى ئەو پرسیارانەیان بداتەوە. هەندێ لە فەیلەسووفانى بەر لە سوکراتیش؛ بەبێ ئەوەى ئاگایان لە ئاڵۆزییەکانى فیکرى فەلسەفیى داهاتوو بێت؛ سەرگەرمى وەڵامدانەوەى جیدییانەى ئەمجۆرە پرسیارانە بوون.
پارمەنیدس کە لە سەدەى پێنجەمى بەر لە زاییندا لە کۆڵۆنییەکى یۆنانیدا لە باشوورى ئیتالیادا (کە پێیان دەوت ئیلیا) دەژیا، بڕواى وابوو کە “بوون” توخمێکى تاقانە و نەگۆڕى گشت وجودە، بە واتایەکى دى بە بۆچوونى ئەو “هەموو شتێک یەک شتە”. شتى وەکو فرەچەشنى و گۆڕان و جووڵە جگە لە دیاردەى ڕووکەش هیچى دى نین.
فەیلەسووفە یۆنانیەکانى ترى پێش سوکراتیش پرسیاریان لە بارەى جیاوازیى بوونى شتى “واقیعى” و چەمکە ئەبستراکت و شتە خەیاڵیەکانەوە دەکرد. چ چۆنێتییەک بوونى من لە بوونى خەونەکان یان چەمکە زەینیەکانى وەکو ماتماتیک جیادەکاتەوە؟ لە بنەڕەتدا “هەبوون” (بەو مانایەى کە بوونت هەبێت) یانى چى؟ پاشان نۆرە هاتە سەر سوکرات و ئەفلاتون. ئەو گوتەیەى کە دەڵێت “خۆت بناسە” لە جێى ئەوەى کە “خود” خۆى لە ئەسڵدا چییە؛ بووە بابەتى ڕۆژ و “مەسەلەى بوون” لە مەیدانى فەلسەفەدا ون بوو. بەم شێوەیە بابەتى سەرەکى و بگرە سەرەکیترین بابەت بە سادەییەوە پشتگوێ خرا و ئەوەندەى پەیوەندیى بە ئەفلاتونیشەوە هەبێت بوون بە سادەییەوە بە مەسەلەیەکى پێدراو و پێویست دەژمێردرا و پرسیار سەبارەت بە سروشت و ماهیەتى نەدەکرا. ئەکرێ لافى ئەوە لێبدرێ کە ئەفلاتون گشتگیرترین و قووڵترین هزرى فەلسەفیى هەموو سەردەمەکان بوو. ئەو چۆن توانیبووى بەوپەڕى سادەییەوە بەلاى گرنگترین پرسیارى فەلسەفیدا تێپەڕێت (هەرچۆن ئاینشتاین پیشانى داین کە نیوتن، کە گشتگیرترین و قووڵترین هزرى زانستیى هەموو سەردەمەکان بوو، جیهانە فیزیاییەکەى لەسەر بناغەى گریمانەیەکى هەڵە بنیات نابوو). لەگەڵ ئەمانەشدا و وێڕاى بیروباوەڕى باوى هاوچەرخیش، لە ڕاستیدا شتێک هەیە پێى دەڵێن پێشکەوتنى بنەڕەتى، وەک چۆن ئەمڕۆ ئێمە لە هەموو بوارەکاندا زۆر زیاتر لە پێشینانمان شت دەزانین، بەڵام لە بوارى تێگەیشتنى “بوون”دا بەو جۆرەى کە کیرکەگۆر لێی دواوە، تێگەیشتنمان هیچ پێشکەوتنێکى بەخۆیەوە نەدیوە. دەتوانین بڵێین ئەوەندەى پەیوەندیى بە تێگەیشتنى “بوونى خودگەرا”وە هەبێت، هیچ پێشکەوتنێک نابینین. ئێمە ئەمڕۆ لە هەمان دۆخدا ئازار یان لەززەت دەچێژین کە پێشینانمان لەگەڵیدا ڕووبەڕوو بوونەتەوە: واتە دۆخى مرۆیى.
پاش ئەفلاتونیش فەیلەسووفانى دى درێژەیان بە گوێنەدان بەم دۆخە مرۆییە دا. بوونى خودگەرا، کە دەشێ خاڵى هاوبەشى گومانلێنەکراوى هەموو مرۆڤەکان بێت، لە لایەن فەیلەسووفە سادەلەوحەکانەوە بایەخى پێ نەدرا. دەسەڵاتى بێ ڕکابەرى هزرى ئەفلاتون و ئەرستۆى قوتابیى، تا نزیکەى دوو هەزار ساڵ لە مەیدانى فەلسەفەدا درێژەى خایاند. تەنها لە سەدەى حەڤدەیەمى زایینیدا بوو کە فەیلەسووفان گەڕانەوە بۆ ئەو بابەتە سەرەکى و بنەڕەتییەى کە خاڵى دەسپێکردنى هزرى فەلسەفى بوو، واتە بۆ پرسیارى “من کێم؟” و کاتێکیش دەڵێین “من هەم” مەبەستمان چییە.
فەیلەسووفى فەرەنسایى “ڕینێ دیکارت” ڕایگەیاند کە “من بیردەکەمەوە، کەواتە من هەم”. بە بۆچوونى ئەو هەرچى لە هۆش و لە جیهاندایە مایەى شک و گومانە و دەشێ بە جۆرێک لە جۆرەکان وەهم یان خەیاڵى فریودەر بن، تەنها ئەم “من”ە نەبێت کە بیر لە هەموو ئەوانە دەکەمەوە. بەمجۆرە و لەم ئاقارەدا دەبینین کە بۆ جارێکى دیکە، ئەو بابەتە سەرەکیە، ئەو بەردى بناغە قایمەى کە هەموو فەلسەفەکان دەیانتوانى لە سەرى دابمەزرێن، خۆى خستەوە ڕوو: “منى خودگەرا”. بەڵام تەنانەت لەم ئاقارەى دیکارتیشدا؛ دەتوانین کاریگەریى تەوژمى ڕۆشنبیریى ئەو سەردەمە ببینینەوە. لەبەرئەوەى ئەم “من”ە بە تەنها کاتێک هەیە کە “بیردەکاتەوە”. هەستەکان، پەیبردنەکان، هەموو ئەمانە قابیلى هەڵە و گومڕابوونن. بە تەنها منى خودگەرا دەیتوانى لە هەبوونى خۆى دڵنیا بێت، نەک شتێکى دى. ئەم “من”ە ڕووت و بێ پشتیوانە و لەبەردەم کارى لە چەشنى فریو و گومڕایى و هەڵەدایە.
سەرەنجام ئەمانۆییل کانت توانیى لانە و داڵدەیەکى شایستە بۆ ئەم بوونەوەرە بەدبەخت و بێ پشتیوانە بدۆزێتەوە. کانت لەسەر بنچینەى ئەقڵانیەت کۆشکێکى شکۆمەندى لە سیستمێکى فەلسەفیى جیهانگیر بیناکرد؛ تا ببێتە ماڵ و پەناگەیەکى باڵا بۆ ئەم “منى خودگەرا”یە. پاش کانتیش، هیگڵ سیستمێکى فەلسەفیى گەورەترى دروست کرد کە لە سەر بناغەى ئەم باوەڕە بەند بوو کە “ئەوەى ئەقڵانییە واقیعییە و ئەوەى واقیعییە ئەقڵانییە”.
لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، هەم کانت و هەم هیگڵ لەو هەوڵە گەورانەیاندا، سەرلەنوێ پرسیارە سەرەکیەکەیان فەرامۆش کرد و فەلسەفەى هیچکامیان وەڵامێکى قەناعەتپێکەرى ئەو پرسیارەى نەدایەوە کە “بوون چییە”.
هەر سیستمێکى هزریى ئەقڵانى لە بنەڕەتدا گریمانەى بە ئەقڵانیبوونى جیهانى لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتووە. سیستمێکى لەمجۆرە، وەڵامى ئەقڵن بۆ پرسیارەکانى ئەقڵ. “منى خودگەرا” لەودیو ئەقڵەوەیە و بەم پێیەش بەتەواوى بەشێک نییە لە جیهان. کیرکەگۆر بە مەزەنە پەى بەمە برد. ناتوانین لە ڕێى دروستکردنى ئەو سیستمانەوە کە هەموو شتەکان ڕووندەکەنەوە وەڵامى پرسیارى “بوون” بدەینەوە. پرسیارى لە جۆرى “بوون چییە” لە گوتارى قووڵترەوە سەرچاوە دەگرێت.. ماناى بوون چییە؟.. کیرکەگۆر بۆ وەڵامدانەوەى ئەم پرسیارانە هاتە مەیدانەوە.

 

نھێنیەکانی موساد

1795144_708362279184449_1562575835_o

نھێنیەکانی موساد
کۆردۆن تۆماس
وەرگێڕانی: شەفیقی حاجی خدر

داگرتن

گه‌شتێک بۆ ئه‌رزه‌ڕۆم

66

گه‌شتێک بۆ ئه‌رزه‌ڕۆم
ئه‌لێکسانده‌ر پوشکین
وه‌رگێڕانی له‌ ڕووسییه‌وه‌: د. مارف خه‌زنه‌دار
له‌ بڵاوکراوه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی فه‌رهه‌نگی سوێد – کوردستان
چاپی یه‌که‌م – سوێد
ساڵی چاپ: 1995

داگرتن

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: